...

Hete Aardappel

  • Amsterdam (NL), Stellendam (NL), Rotterdam (NL) & Beers (NL)
  • May 2020November 2022
  • In collaboration with Het Jordaanmuseum - Mieke KrijgerIva JankovicIva JankovichMaarten van der GlasMustafa KandazSarah MannSuzanne Bernhardt
  • Thanks to Loes SchepensMiet AirMolenaardappelenTyna Adebowale
  • Supported by AFKJ.r.Th. van den BergMondriaanfondsStichting StokroosStimuleringsfonds

Hamsteren
Tijdens de eerste lockdown, na de uitbraak van Covid-19 in Nederland, werd er opgeroepen om niet te hamsteren; een woord dat bij veel mensen tot de verbeelding sprak. Na wat research ontdekte ik dat het werkwoord hamsteren zijn intrede heeft gedaan tijdens de Eerste Wereldoorlog, toen er voedselschaarste heerste in de armere buurten van Amsterdam, zoals de Jordaan en de Oostelijke Eilanden.

Het aardappeloproer
Op 28 juni in 1917 was er geen aardappel meer te krijgen in de Jordaan. De Eerste Wereldoorlog had ervoor gezorgd dat de in- en uitvoer van voedsel stagneerde. Toen bleek dat er in de Prinsengracht een schip vol aardappels lag, stroomden vrouwen uit de Jordaan toe om het schip te plunderen. De aardappels op het schip waren bedoeld voor het leger, maar de vrouwen wilden hun gezinnen voeden. Een serie protesten volgde, tegen het vasthouden van voorraden en prijsopdrijving. Vrouwen op de Oostelijke eilanden in Amsterdam volgden het Jordanese voorbeeld door pakhuizen vol aardappelen te plunderen en arbeiders besloten de vrouwen te steunen door een staking te organiseren.
Terwijl ik zelf een vrouw ben die geboren en getogen is in de Jordaan, had ik dit verhaal nog nooit gehoord.

De aardappel in Nederland
De aardappel werd in de 16e eeuw naar Europa gehaald vanuit Zuid-Amerika. In eerste instantie werden de aardappels nauwelijks gegeten, omdat verondersteld werd dat ze, net als de plant, giftig waren. Ze werden gebruikt als veevoer of als eten voor de allerarmsten. Pas in de loop van de 18e eeuw werd het eten van aardappels een gewoonte voor het Nederlandse volk. Aardappelplanten bleken prima te gedijen in de Nederlandse bodem en boden een betaalbare oplossing voor ondervoeding en scheurbuik.
In een paar eeuwen tijd is de aardappel nauw verbonden geraakt met de Nederlandse identiteit. We produceren er acht miljoen ton van per jaar, en de gemiddelde Nederlander eet er 81 kilo van per jaar. Geen wonder dat ze Nederlanders in Suriname ook wel p’tata noemen.

Icoon
De welgestelde burgers hadden in de Eerste Wereldoorlog genoeg te eten, en handelaren hadden hun pakhuizen vol. Maar voor de gewone bevolking was er nauwelijks iets te krijgen, ook geen brood of rijst. En de Nederlanders wílden ook helemaal geen rijst op tafel zetten; ze wilden hun aardappels. De vrouwen uit de Jordaan en de Oostelijke eilanden waren de eersten die aan de bel trokken en actie ondernamen.
De voedselschaarste tijdens de Eerste Wereldoorlog was veel omvangrijker dan enkel het aardappeltekort, maar de aardappel groeide tijdens de opstanden in Amsterdam uit tot een icoon. Aardappels staan bekend als simpel eten, ze vertegenwoordigen de gewone mens.
Ik vind het fascinerend hoe de aardappel in deze geschiedenis symbool staat voor identiteit, klassenongelijkheid en feminisme.

Close
1a. rozenstraat dusseldorp.jpg
Image 1/10 In de zomer van 1916 was het vooruitzicht van de voedselvoorraden zo somber geworden dat Folkort Posthuma, de Minister van Landbouw, Handel en Nijverheid, een nieuw wetsontwerp indiende. Deze nieuwe wet werd later bekend als de Distributiewet
stijgop.png
Image 1/14 
IMG_7426.HEIC.jpg
Image 1/5 250 gram aardappels, gekookt en gepureerd; 2 eieren; 75 gram suiker; 1 theelepel citroensap; 25 gram griesmeel; en een mespuntje zout
BIG ART patatkar- Fotograaf Almicheal Fraay
Image 1/8 Patatbakken bij BIG ART, Bijlmer Bajes 2022
014.ROZENSTRAAT 59- '2020'- OKT.2020-PH.GJ.vanROOIJ hr.jpg
Image 1/4 Deze expositie is gemaakt door verschillende kunstenaars die elkaar opvolgden. Elke artiest voegde een nieuw element toe aan de ruimte
IMG_9287.JPG
Image 1/6 Vanwege the enorme hoeveelheid aardappelschillen besloot ik ze eerst te drogen, om te voorkomen dat ze zouden gaan rotten
 bronzen aardappels.JPG
Image 1/16 Een serie bronzen aardappels
IMG_8431.jpg
Image 1/4 De commisaris vertelt, een boek van H. Voordewind. Het boek is de biografie van een jongeman die politieagent wordt in Amsterdam. Hij is degene die het bevel geeft om te schieten op de protesterende en plunderende menigte tijdens het Aardappeloproer